1837. Οι αρχές έρχονται στη Σπάρτη. Γίνεται πια πρωτεύουσα. Πρώτος Δήμαρχος ο Μελετόπουλος. Το Διοικητήριο έχει ήδη κατασκευαστεί στην επάνω πλατεία. Δωρικό. Τα πρώτα κτήρια αρχίζουν να κτίζονται γύρω από αυτό. Απλά,σαν και αυτά που κτίζαν στα χωριά. Ελληνικά, με το χαγιάτι στο νοτιά, το τζάκι στο χειμωνιάτικο.'Ομως οι μεγάλοι θέλαν να ξεχωρίζουν. Τους αρέσουν τα ψηλοτάβανα, με τα συμμετρικά παράθυρα, τα μικρά μπαλκόνια με τα φουρούσια και κείνα τα διακοσμητικά κάτω από τη στέγη. Και τα κτίζουν. Τα παράθυρα έξω έξω με ξύλινα διακοσμητικά, όπως στα σπίτια του Μυστρά.

1840 . Η πόλη ζωvταvεύει. Ο Δουρούτης φτιάχνει την πρώτη φάμπρικα για το μετάξι. Σπουδαία δουλειά. Πολλά τα λεφτά. Γίνοντται και άλλες φάμπρικες. Τίποτε από αυτές δεν έχει μείνει

1860. Η πόλη απλώvεται. Στην κάτω πλατεία φτιάχνονται τα μαγαζιά. Τα μαγαζιά με τις ψηλές στέγες και τις στοές. Στα νότια έχουν κανονικές στέγες και όροφο. Εκεί είναι τα εργαστήρια. Κυριαρχούν οι τοξοστοιχίες στις στοές. Για να βρουν λεφτά για τα δημόσια κτίρια Σπάνε στη μέση την κεντρική πλατεία. Μας μείναν τα ιδιωτικά κτίρια πάνω οτην Παλαιολόγου.

1870. Η πόλη εκπολιτίζεται. Φτιάχνεται το Mουσείο Ιωνικού ρυΘμού. Με μάρμαρα. Σήμερα τα μάρμαρα τα έχουν αλλάξει με υπετόν . Ξεκινά να κτίζεται η Μητρόπολη οτην κορυφή του λόφου. Νεοκλασικό το σχέδιο κατά τα πρότυπα Αθήνας. Χωρίς αρτιφισιέλ φυσικά.

1890. Η πόλη μεγαλώvει. Δεν τους έφτανε ο χώρος. Κάναν επέκταση και προσ τα πάνω, την Ακρόπολη, και προς τα κάτω, το Παλάτι. Θα το πληρώσουμε αργότερα. Οταν θα σκάβουμε και θα βρίσκουμε αρχαία. Το είχε πεί ο Καποδίστριας.

1900. Ο vεοκλασικισμός κυριαρχεί. Τελειώνει το Δημαρχείο, το Βλασακέικο – Πινακοθήκη- και πολλά άλλα σπίτια των τότε μεγάλων της πόλης.Ακόμη και όσα δεν είχαν φτασίδια της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής τα αποκτούν )

1930 . Το Bauhaus αρχίζει vα ξεγυμνώνει τα κτήρια απο τα φτιασίδια τους. Οι άρχοντες εξακολουθούν να εκφράζονται επιβλητικά αλλά πιο απλά. Κτιζεται το Γυμνάσιο Αρρένων. Εργο του Κ. Παναγιωτάκου. Το μετάξι αρχίζει να εξαφανίζεται. Κλείνουν οι φάμπρικες. Ο Γκορτσολόγος φέρνει το νερό στη Σπάρτη.

1940. Ο πόλεμος. Οι Γερμανοί σκοτώνουν τους 118 στο Μονοδένδρι

1950. Η Ανάγκη για δουλειά φέρνει τους χωρικούς και στην Σπάρτη. Αρχίζει να κτίζεται η περιφέρεια. Απλά ορΘογώνια σπίτια στην αρχή με στέγη. Σιγά σιγά, βοηΘούντων και των μηχανικών, γίνονται πιο περίπλοκα. Οχι και κατ' ανάγκη πιο όμορφα. Γίνεται και κάτι όμορφο. Το Ξενία, που μας περιμένει καρτερικά να το φροντίσουμε. Γίνεται και κάτι πρωτοποριακό. Το σπίτι απέναντι από το 3ο Δημοτικό. Εργο του Τάκη Ζενέτου. Ακόμη και σήμερα φαντάζει πρωτοποριακό.

1970. Το μπετόv έχει πια καθιερωθεί.Μαζί με την πολυκατοικία αρχίζουν να κατατρώγουν την κληρονομιά. Την Επαγγελματική Σχολή τα ρίχνουν. Τα νεοκλασικά γκρεμίζονται. Οι γραφικές τοξοστοιχίες της πλατείας εξαφανίζονται.Τα αυτοκίνητα γεμίζουν τους δρόμους. Η εικόνα της ήρεμης πόλης αρχίζει να ξεΘωριάζει.

1997 . Οι φοiνικες στηv Παλαιολόγου παραμέvουv Τα σπίτια των πετρομαστόρων από την Πυρσόγιαννη παραμένουν.Τα νεοκλασικά πουμείναν αναστηλώνοντται. Ο πεζόδρομος είναι γεμάτoς κίνηση. Τα πάρκα ξαναζωντάνεψαν. Η πλατεία αναμορφώνετται. Θέλουν να αναδείξουν την Αρχαία Σπάρτη. Θέλουν να κάνουν το Φιξ –έργο του Τάκη Ζενέτου και αυτό- Μουσείο .Ακoύμε ότι Θα μπορούμε να περιδιαβαίνουμε στις όχΘες του Ευρώτα. Της Σπάρτης οι πορτοκαλιές μοσχοβολάνε ακόμα κάΘε Πάσχα.