Τά πολυπληθή εκθέματα του Νεολιθικού Μουσείου του Διρού προέρχονται απο το σπήλαιο Αλεπότρυπα του Πύργου Διρού Λακωνίας και μιλούν για τη ζωή, τις δραστηριότητες και το υψηλό πνευματικό επίπεδο του ανθρώπου που έζησε εκεί οργανωμένος σε κοινότητα κατά την διάρκεια της 5ης και της 4ης χιλιετεριας π.χ.

Πόλος έλξης για την εγκατάσταση του ανθρώπου στο σπήλαιο ήταν το άφθονο πόσιμο νερό της λίμνης που υπάρχει στο εσωτερικό του. Μια ομάδα νεολιθικών ναυτικών που παρέπλεαν τον κόλπο του Διρού στο ταξίδι τους για Μήλο προκειμένου να εφοδιαστούν με οψιανό, το πολύτιμο αυτό σκληρό ηφαιστειογενές υλικό, κατάλληλο για την κατασκευή εργαλείων και όπλων, φαίνεται ότι προσορμίστηκαν εδώ, εντόπισαν το νερό και εγκαταστάθηκαν στο σπήλαιο και την περιοχή.

Οι απασχολήσεις, οι παραγωγικές εξειδικεύσεις, οι καθημερινές δραστηριότητες και οι συνήθειες ζωής, τα ταφικά έθιμα, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, οι καλλιτεχνικές ευαισθησίες και οι πνευματικές ανησυχίες της νεολιθικής κοινότητας του Διρού ανιχνεύονται και παρακολουθούνται στα ευρήματα πού έφερε στο φως η ανασκαφική εύρενα.

Το Νεολιθικό Μουσείο Διρού περιέχει εκθέματα αποκλειστικά απο μία γεωμετρική και πολιτισμική ενότητα. Η επικοινωνία του επισκέπτη με τα εκθέματα και η κατανόηση του κάθε αντικειμένου μέσα στο σύνολο ήταν η βασική κατεύθυνσι των συντελεστών της έκθεσης, έτσι ώστε ο επισκέπτης να μπορεί ευκολότερα να προσεγγισει τη ζωή της νεολιθικής κοινότητας.

Το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε ως καταφύγιο, ως κατοικία, ως εργαστήριο, ως απέραντη αποθήκη αγαθών και παράλληλα ως νεκροταφείο και τόπος λατρείας.

Ο πλούτος και η ποιότητα των ευρημάτων αποδεικνύουν ότι στο Διρό αναπτύχθηκε μια πολυάνθρωπη δυναμική κοινωνία του εξελίχτηκε σε σημαντικό κέντρο με γεωκτηνοτροφικό και παράλληλα με έντονο εμποροναυτικο χαρακτήρα.

Τα αρίστης κατασκευής εργαλεία απο λίθο, κόκαλο και οψιανό, η εξαίρετη γραπτή, ακόσμητη και ανάγλυφη κεραμική, τα χαρακτηριστικά σύνεργα υφαντικής, βελόνες και σφονδύλια, τα λεπτοκαμωμένα οστέινα, λίθινα, αλλά και αργυρά κοσμήματα, τα κομψά πήλινα και μαρμάρινα ειδώλια και το άφθονο, άριστα διατηρημένο σκελετικό υλικό ανθρώπων και ζώων, καθιστούν το σπήλαιο Αλεπότρυπα Διρού σπουδαίο αρχαιολογικό χώρο με μοναδικό επιστημονικό ενδιαφέρον.

Η νεολιθική κοινότητα στο Διρό αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της Νεοτερης και της Τελικής Νεολιθικής περιόδου (4800-3200π.χ).

Η ζωή της κοινότητας διακόπηκε απότομα γύρω στα 3200 π.χ. από ισχυρό σεισμό που είχε ως αποτέλεσμα να φράξει η είσοδος του σπηλαίου. Οι εγκλωβισμένοι στο σπήλαιο πέθαναν απο την πείνα, ενώ όσοι βρέθηκαν στο ύπαιθρο, εγκατέλειψαν την περιοχή γιατι στερήθηκαν το πόσιμο νερό.